ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG CUỘC CHIẾN CHỐNG HÀNG GIẢ

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ BLOCKCHAIN TRONG CUỘC CHIẾN CHỐNG HÀNG GIẢ

Minh bạch dữ liệu – Xác thực nguồn gốc – Bảo vệ thương hiệu và người tiêu dùng

Trong nền kinh tế số, hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại không còn là câu chuyện riêng của một thương hiệu hay một ngành hàng. Mỗi sản phẩm bị làm giả có thể gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp, làm suy giảm niềm tin của khách hàng, ảnh hưởng đến sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng, đồng thời tạo ra những rủi ro lớn đối với môi trường kinh doanh.

Thách thức lớn nhất của cuộc chiến chống hàng giả nằm ở chỗ: người tiêu dùng thường chỉ nhìn thấy sản phẩm ở điểm cuối của chuỗi cung ứng, trong khi quá trình hình thành, sản xuất, vận chuyển và phân phối có thể trải qua rất nhiều chủ thể. Khi dữ liệu bị phân tán hoặc thiếu cơ chế xác thực đáng tin cậy, việc kiểm chứng “sản phẩm này đến từ đâu, đã đi qua những đâu và có đúng là hàng chính hãng hay không” trở nên khó khăn.

Trong bối cảnh đó, Blockchain đang được xem là một trong những công nghệ có khả năng tạo ra bước chuyển mới cho hoạt động xác thực và truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Không phải vì Blockchain có thể tự mình “xóa bỏ” hàng giả, mà bởi công nghệ này có thể giúp xây dựng một nền tảng dữ liệu minh bạch, khó bị sửa đổi và có khả năng kết nối thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Màn hình chào mừng PGS.TS Nguyễn Minh Vỹ và đoàn công tác Trung tâm Công nghệ Chống hàng giả Việt Nam (ACT) tại trụ sở Hiệp hội Blockchain & Tài sản số Việt Nam.

Có thể hiểu một cách đơn giản, Blockchain là công nghệ lưu trữ và xác thực dữ liệu theo chuỗi. Thông tin được ghi nhận thành các “khối” dữ liệu liên kết với nhau, tạo thành một hệ thống sổ cái số có khả năng kiểm chứng. Khi được thiết kế và vận hành đúng cách, dữ liệu đã được xác nhận có thể được bảo vệ khỏi việc sửa đổi trái phép, đồng thời cho phép các bên liên quan kiểm tra lịch sử của thông tin.

Đối với hàng hóa, giá trị của Blockchain nằm ở khả năng ghi nhận các “dấu mốc” quan trọng trong hành trình của sản phẩm: từ nguyên liệu, sản xuất, đóng gói, xuất kho, vận chuyển cho đến phân phối và tiếp cận người tiêu dùng.

·       Minh bạch hơn: các bên có thể kiểm tra thông tin theo quyền truy cập được phân cấp.

·       Khó bị sửa đổi trái phép: lịch sử dữ liệu được lưu vết, giúp nâng cao khả năng kiểm chứng.

·       Truy xuất theo hành trình: có thể theo dõi các sự kiện liên quan đến sản phẩm trong chuỗi cung ứng.

·       Tăng khả năng phối hợp: nhà sản xuất, nhà phân phối, đơn vị vận chuyển và cơ quan quản lý có thể kết nối thông tin trên một hệ thống phù hợp.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng bản chất: Blockchain không thể bảo đảm rằng dữ liệu ban đầu được nhập vào luôn đúng. Nếu thông tin đầu vào sai hoặc sản phẩm thật bị đánh tráo trước khi được xác thực, công nghệ chỉ có thể lưu giữ một cách minh bạch những dữ liệu đã được đưa vào hệ thống. Vì vậy, Blockchain cần được kết hợp với quy trình kiểm soát, định danh sản phẩm và các công nghệ xác thực khác.

Một trong những hướng ứng dụng thực tế là xây dựng mã định danh duy nhất cho sản phẩm, lô hàng hoặc đơn vị hàng hóa. Mã này có thể được thể hiện thông qua QR, RFID, NFC hoặc các vật mang dữ liệu phù hợp. Khi người tiêu dùng quét mã, họ không chỉ nhìn thấy một trang thông tin đơn giản mà có thể tiếp cận “hồ sơ số” của sản phẩm theo phạm vi thông tin được công bố.

Theo quy định về truy xuất nguồn gốc và định hướng quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa hiện nay, dữ liệu truy xuất có thể bao gồm các thông tin như tên và hình ảnh sản phẩm, đơn vị sản xuất – kinh doanh, xuất xứ, thương hiệu, số lô hoặc số sê-ri và các thông tin liên quan khác. Việt Nam cũng đang thúc đẩy việc ứng dụng các công nghệ số, trong đó có Blockchain, AI và IoT, trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Khi Blockchain được kết hợp với mã định danh duy nhất và quy trình xác thực phù hợp, mỗi lần sản phẩm đi qua một công đoạn có thể tạo ra một sự kiện dữ liệu mới. Điều này giúp doanh nghiệp hình thành chuỗi thông tin có thể kiểm chứng thay vì chỉ dựa vào các giấy tờ hoặc cơ sở dữ liệu rời rạc.

Buổi làm việc giữa Hiệp hội Blockchain & Tài sản số Việt Nam và đoàn công tác ACT.

Doanh nghiệp có thể thiết lập hệ thống ghi nhận các mốc quan trọng của hàng hóa. Người có quyền truy cập phù hợp có thể kiểm tra lịch sử sản phẩm, từ đó hỗ trợ phát hiện những điểm bất thường trong quá trình lưu thông.

Một mã QR đơn thuần có thể bị sao chép nếu không có cơ chế xác thực phía sau. Vì vậy, giải pháp hiệu quả không chỉ nằm ở “in một mã QR”, mà là kết hợp mã định danh duy nhất với hệ thống xác thực, dữ liệu truy vết và cơ chế cảnh báo khi xuất hiện những lần quét hoặc giao dịch bất thường.

Với doanh nghiệp, chống hàng giả không chỉ là bảo vệ doanh thu. Một hệ thống truy xuất đáng tin cậy giúp doanh nghiệp chứng minh năng lực quản lý chất lượng, minh bạch hóa thông tin và tăng niềm tin của khách hàng đối với thương hiệu.

Dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối tốt có thể giúp hoạt động kiểm tra, hậu kiểm và truy tìm nguồn gốc hiệu quả hơn. Khi một lô hàng có dấu hiệu bất thường, lịch sử dữ liệu có thể hỗ trợ xác định các mắt xích liên quan nhanh hơn so với việc chỉ dựa vào chứng từ rời rạc.

Người tiêu dùng là “điểm chạm cuối” nhưng lại có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái chống hàng giả. Với một thao tác quét đơn giản, người mua có thể tiếp cận thông tin xác thực, gửi phản ánh và nhận cảnh báo khi sản phẩm có dấu hiệu bất thường.

Ngày 16/4/2026, Trung tâm Công nghệ Chống hàng giả Việt Nam (ACT) đã có buổi trao đổi với Hiệp hội Blockchain và Tài sản mã hóa Việt Nam (VBA) về tiềm năng ứng dụng Blockchain trong công tác chống hàng giả. Theo thông tin được công bố, hai bên định hướng nghiên cứu và thúc đẩy các dự án thực tiễn nhằm ứng dụng Blockchain trong quản lý, giám sát thị trường, xây dựng giải pháp công nghệ chống hàng giả và bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng.

Đại diện Hiệp hội Blockchain & Tài sản số Việt Nam cùng đoàn công tác Trung tâm Công nghệ Chống hàng giả Việt Nam (ACT) chụp ảnh lưu niệm.

Đây là một hướng tiếp cận đáng chú ý bởi chống hàng giả trong thời đại số đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều chủ thể: doanh nghiệp sở hữu thương hiệu, đơn vị công nghệ, tổ chức chống hàng giả, cơ quan quản lý, hệ thống phân phối và chính người tiêu dùng.

Mục tiêu cuối cùng không phải là chạy theo công nghệ, mà là đưa công nghệ vào đúng bài toán thực tế: làm thế nào để thông tin về hàng hóa trở nên đáng tin cậy hơn, việc xác thực nhanh hơn, dữ liệu dễ kết nối hơn và hành vi gian lận khó thực hiện hơn.

Một sai lầm phổ biến là cho rằng chỉ cần ứng dụng Blockchain thì hàng giả sẽ biến mất. Trên thực tế, công nghệ chỉ là một phần của giải pháp. Một hệ thống chống hàng giả hiệu quả cần đồng thời giải quyết ít nhất bốn vấn đề: định danh đúng sản phẩm, bảo đảm dữ liệu đầu vào đáng tin cậy, kiểm soát sự vận động của hàng hóa trong chuỗi cung ứng và tạo cơ chế xác thực thuận tiện cho người sử dụng.

Do đó, Blockchain nên được xem là “hạ tầng niềm tin” cho dữ liệu, kết hợp với các công nghệ như QR động, RFID, NFC, IoT, AI, định danh số và hệ thống phân tích dữ liệu. Mỗi công nghệ đảm nhận một vai trò khác nhau, tạo thành một hệ sinh thái thay vì một giải pháp đơn lẻ.

Để ứng dụng Blockchain vào chống hàng giả một cách hiệu quả, doanh nghiệp có thể triển khai theo lộ trình gồm các bước sau:

·       Bước 1 – Xác định sản phẩm có rủi ro cao: lựa chọn ngành hàng, sản phẩm hoặc nhóm sản phẩm thường xuyên bị làm giả.

·       Bước 2 – Chuẩn hóa dữ liệu: thống nhất thông tin về sản phẩm, lô hàng, nhà sản xuất, điểm phân phối và các sự kiện cần ghi nhận.

·       Bước 3 – Tạo định danh duy nhất: gắn mã định danh cho sản phẩm hoặc lô hàng bằng QR, RFID, NFC hoặc phương thức phù hợp.

·       Bước 4 – Xây dựng cơ chế xác thực: liên kết mã định danh với hệ thống dữ liệu có khả năng kiểm chứng và cảnh báo bất thường.

·       Bước 5 – Kết nối chuỗi cung ứng: từng chủ thể ghi nhận đúng các sự kiện thuộc trách nhiệm của mình.

·       Bước 6 – Thiết kế trải nghiệm cho người tiêu dùng: thao tác kiểm tra phải đơn giản, thông tin phải rõ ràng và hữu ích.

·       Bước 7 – Phân tích và cảnh báo: sử dụng dữ liệu quét, vị trí, thời gian và hành vi để nhận diện các dấu hiệu bất thường.

·       Bước 8 – Đánh giá và cải tiến liên tục: công nghệ phải được cập nhật theo thủ đoạn làm giả mới.

Khi thương mại ngày càng số hóa, hàng hóa di chuyển qua nhiều nền tảng và chuỗi cung ứng ngày càng phức tạp, chống hàng giả không thể chỉ dựa vào tem nhãn truyền thống hoặc hoạt động kiểm tra sau khi vi phạm đã xảy ra. Xu hướng mới là chuyển từ “phát hiện sau” sang “xác thực ngay từ đầu”, từ dữ liệu rời rạc sang dữ liệu có thể kết nối và kiểm chứng.

Blockchain mở ra một cơ hội quan trọng cho hướng đi này. Nếu được triển khai đúng, công nghệ có thể giúp mỗi sản phẩm có một “lịch sử số” đáng tin cậy hơn; mỗi doanh nghiệp có thêm công cụ bảo vệ thương hiệu; mỗi người tiêu dùng có thêm khả năng tự kiểm chứng; và cơ quan quản lý có thêm dữ liệu phục vụ giám sát thị trường.

Cuộc chiến chống hàng giả sẽ không được giải quyết bởi một công nghệ duy nhất. Nhưng Blockchain, khi được kết hợp với chuẩn hóa dữ liệu, định danh sản phẩm và sự phối hợp của toàn bộ hệ sinh thái, có thể trở thành một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng một thị trường minh bạch hơn, an toàn hơn và đáng tin cậy hơn.

• Trung tâm Công nghệ Chống hàng giả Việt Nam (ACT): “Ứng dụng công nghệ Blockchain trong công tác chống hàng giả”, đăng ngày 16/04/2026.

• Bộ Khoa học và Công nghệ: các quy định và thông tin về ứng dụng công nghệ số, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa; Nghị định số 37/2026/NĐ-CP.

• Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia: thông tin về Blockchain và công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc.