Mỗi lô hàng một mã UID: điều Nghị định 372 sẽ đổi từ 1/1/2027

Hãy hình dung một hũ mật ong đứng trên kệ. Nhãn ghi nơi sản xuất, ngày đóng chai, một ô mã vuông nhỏ. Người mua đưa điện thoại lại gần và hỏi một câu rất đơn giản: hũ này có đúng là hũ mà nhà sản xuất đã làm ra không? Từ ngày 1/1/2027, câu hỏi ấy có một chỗ dựa pháp lý mới.

Ngày 29/9/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thay mặt Chính phủ ký Nghị định số 372/2026/NĐ-CP về hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Văn bản gồm 8 chương, 38 điều và có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Với doanh nghiệp, nó trả lời câu hỏi "phải làm gì để hàng của mình truy được"; với người mua, nó nói hàng hóa sẽ được ghi lại ra sao trên đường đi.

Một mã, một món hàng, một hồ sơ gốc

Trung tâm của Nghị định là mã UID. Theo Báo Chính phủ, đây là đường dẫn (digital link) phù hợp tiêu chuẩn quốc gia và tiêu chuẩn GS1 quốc tế, được tạo tự động trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc. Nghĩa là mã không do mỗi nơi tự đặt: nó sinh ra từ một nền tảng chung.

Điều đáng chú ý là mỗi mã UID chỉ gắn với một sản phẩm hoặc một lô, mẻ cụ thể và liên kết với một bản ghi dữ liệu chủ duy nhất. Hai hũ mật khác lô không thể dùng chung một "căn cước". Mã UID cũng không thay thế mã GTIN hay các mã truy vết mà doanh nghiệp đã được cấp và đang dùng hợp pháp, nên doanh nghiệp không phải bỏ những gì đã làm.

Mỗi chặng đường để lại một dấu có thể kiểm tra

Truy xuất nguồn gốc theo Nghị định không phải là một dòng chữ in trên nhãn. Việc truy xuất được ghi nhận bằng cách khởi tạo các chứng chỉ số qua mã UID, để bảo đảm tính toàn vẹn, khả năng xác minh và truy vết độc lập. Chứng chỉ số được tạo cho các sự kiện trọng yếu trong sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, lưu thông, tiêu dùng, gồm cả việc xuất hóa đơn và thời điểm hải quan quyết định thông quan.

Ai làm chặng nào thì người đó có trách nhiệm bảo đảm chứng chỉ số của chặng ấy. Nếu doanh nghiệp thuê một bên cung cấp dịch vụ khởi tạo thay, hai bên phải có thỏa thuận ghi rõ ai thực hiện, phạm vi đến đâu và trách nhiệm pháp lý của mỗi bên.

Giấy tờ đi kèm hàng hóa cũng được kéo vào cùng một dòng chảy. Với hàng có mức độ rủi ro cao, chứng nhận chất lượng, giấy chứng nhận xuất xứ, chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn sẽ được số hóa, xác thực và kết nối với nền tảng quốc gia theo lộ trình do cơ quan có thẩm quyền quy định. Chứng chỉ số của các giấy tờ này đã khởi tạo trên nền tảng có giá trị sử dụng như bản chính.

Ai phải làm ngay, ai làm tự nguyện?

Ranh giới nằm ở mức độ rủi ro của hàng hóa. Với hàng có mức độ rủi ro cao, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc là bắt buộc; danh mục, lộ trình và các sự kiện trọng yếu do bộ quản lý ngành, lĩnh vực quyết định. Với hàng rủi ro trung bình và thấp, việc này được khuyến khích thực hiện tự nguyện. Hàng xuất khẩu cũng theo nguyên tắc tự nguyện, trừ khi pháp luật chuyên ngành có quy định khác.

Nghĩa là chưa có một danh sách chung áp cho mọi doanh nghiệp. Doanh nghiệp nên theo dõi hướng dẫn của bộ quản lý ngành mình để biết sản phẩm thuộc nhóm nào.

Một chặng chạy thử đã bắt đầu từ 1/7/2026

Nghị định 372 không đến từ khoảng trống. Từ ngày 1/7/2026, Thông tư số 31/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương về truy xuất nguồn gốc hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ đã có hiệu lực. Hàng có mức độ rủi ro cao phải truy xuất qua Hệ thống VeriGoods hoặc hệ thống nội bộ có kết nối với VeriGoods. Tính đến hết tháng 5/2026, hệ thống này đã xác thực hơn 1 triệu mã sản phẩm.

Thông tư đặt hai mốc cho thương nhân: từ 1/7/2026, đăng ký tài khoản, nhận mã định danh và xác thực thông tin sản phẩm; từ 1/1/2027, việc truy xuất phải được thực hiện đầy đủ trước khi hàng thuộc diện áp dụng được đưa ra lưu thông. Thương nhân tham gia tự nguyện được gắn "tích xanh". Người tiêu dùng tra cứu miễn phí thông tin cơ bản của sản phẩm và có quyền phản ánh khi thấy thông tin không chính xác.

Việc làm được ngay trong tuần này

• Xác định sản phẩm của mình thuộc nhóm rủi ro nào theo hướng dẫn của bộ quản lý ngành.
• Rà lại dữ liệu gốc: tên sản phẩm, xuất xứ, đơn vị sản xuất, số lô, hạn sử dụng. Dữ liệu chủ chỉ có giá trị khi khớp với nhãn và hóa đơn.
• Xem ai trong chuỗi cung ứng đang giữ từng chặng, và đã có thỏa thuận bằng văn bản nếu nhờ bên thứ ba làm thay.
• Với giấy chứng nhận đang có, hỏi nơi cấp về khả năng kết nối dữ liệu với nền tảng quốc gia.

Một mã định danh không tự biến hàng thật thành hàng đáng tin; nó làm cho mỗi lời khai về hàng hóa có chỗ để đối chiếu. Hũ mật ong trên kệ kia, từ năm 2027, sẽ có thêm một cách để tự kể mình từ đâu tới. Còn nếu người mua thấy thông tin không khớp, cách đúng là ghi lại dấu hiệu và phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền, không tự kết luận.

Nguồn tham khảo

• Báo điện tử Chính phủ — Quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa
• Báo điện tử Chính phủ — Từ 1/7: Hàng hóa rủi ro cao bắt buộc truy xuất nguồn gốc qua VeriGoods